امروز ساعت 12:30دقيقه برخورد يك دستگاه وانت نيسان در خيابان شهيدفهميده با عابر پياده (خانم هاجر نخعي) باعث فوت اين همشهري عزيز شد.علت اين حادثه عدم توجه راننده نيسان هنگام دنده عقب گرفتن بوده .

 Anarak is the smallest city in Isfahan province, Iran, located 1429 meters above sea level at 53D 41' 56" eastern longitude and 33D 18'42"on northern latitude

Anarak's language is ancient persian


  by: http://www.geocities.com/ms_anaraki.index.html

Location:(Anarak, a city of about 4000 people is loctaed at the edge of the kavir loot and about 75 Km from the city of Nain. The city is surrounded by ruins of an old wall and three look out towers that were built about 100 years ago to keep the bandits (Hossein Kashi and his gang) out. There are little agriculture in this region but there are many mines located close to Anarak.  Nakhlalk, alead mine is the largest active mine close to Anarak. Many people live in Anarak andcommute daily to Anarak

Language: people in Anarak speak a dialogue called Anaraki, Anaraki is spoken in Anarak andcities within 40 miles of it such as Choopanan

Climate: Anarak's climate is a typical desert climate, little rainfall, hot dry summer days and cool nights. Most of the old home are adobe and have a court yard, people movefrom south to north of the court yard from winter to summer

 Some of these old home like my uncles had about 15 roomsand a big open roofed balconey where you could sit in the summer afternoon and (called Sofe) and cool off via wind directed by wind chiminies ( Badgir)

 Most famous song: I told you 100 times golnesa (say var vetomvat Golnesa)

 Searching for cheeta in the kavir near Anarak (www.aliparsa.com/cheetah/cheetah.html)

Points of interest:

 Pirehmardan: Samll shrine

 Look out towers or Borj, Towers that was used for guarding and fighting , there are three of them around anarak

 Mohammad Gorebehi cave (Cave of the Mohamad the cat) A cave that is said to have been used by a Robin Hood like bandit up on the side of a vertical mountain drop, very hard to get to

 Chah Kharbozeh: Small old farm

 Esmaeloon: Small farm south of Anarak

 Bidacheh: Small farm which was inhabitaed by a single old lady (Narges Pacheh) till 1983

 Derangir: Series of small cave close to Anark

 Gerdab Khoni : Bloody Wihrpool

 Alam HajBagheri: Small old farm 30 Km from Anarak

 Alam Sadreih : Small old Farm 30 km from Anarak in the middle of sand dunes

 Piyok:: Small Farm close to Anarak wuth good kombizeh (un-ripe persian melon)

 Hozeh Sheikh Hassan: A water Reservior on the way from Anarak to Chopanan built by Sheikh Hassan Daymekari on behaf of his brother Mohammad Bagher

 Mahalat: Small farm on a mountain close to Anarak with delicious black figs

 ZargarAbad: Abondoned Old Mine

 Chah Shoreh: Salty water well, Abondoned farm Cu-Ni-Co-As-U mineralization in the Anarak area of central Iran occurs at the intersection of the Uroumieh-Dokhtar magmatic belt with the Great Kavir–Doruneh fault. In the area, the volcanism associated with the magmatic belt is shoshonitic in character. Chemical analyses indicate that these are subduction related magmas. Detailed investigations in the vicinity of the Talmessi mine indicate that mineralization occurred in two separate stages: a first stage of copper sulphide mineralization with a relatively simple mineralogy and associated with the Eocene magmatism, and a second stage of Cu-Ni-Co-As-U mineralization with a complex mineralogy, which probably formed during another phase of deformation in the Upper Miocene. This later deformation reactivated previously formed faults. The mineralogy, element association and isotopic composition of carbonates for the second phase of mineralization suggest a different origin to that of the first phase. The fluids are likely to be non-magmatic in origin, possibly showing an increased input from meteoric waters. The close spatial association with basic/ultrabasic igneous rocks indicates that these may be the source through alteration and remobilization. The arsenide mineralization in the Anarak area shows many features that are similar to those of the classic five-element deposits. Cu and polymetal Anarak deposits are located at the northern side of the Esfahan Province. These deposits have a long history of exploitation. Old workings and smelting slag are distributed across Central Iran Great Desert from Dom Mountain (Qermez Cu-Au mine) to Doshakh Mountain (Chahpalang Au-W-Cu mine). Also there are remnants of traditional furnaces in the abandoned mines of the area showing the age of mines. What preserved so far, going back to the last period of exploitation by German experts at 1945, end of Second World War

 Talhe deposit is located 21 km away from the west of Anarak County, at 32 02 08 N and 53 35 00 E. the deposit has occurred in the Dareh-Anjir mountains. The deposit is 1645 m above sea level. It is a vein deposit in the crystalline limestone of lower Paleozoic, Lakh marble. The host rock is a thrust slice within Anarak metamorphic complex. The deposit has a hydrothermal-telethermal genesis with Cu-Mo mineralization related to the Oligocene magmatism

 In this project, rock samples were taken from tunnels and trenches of the mine. Malachite, chalcocite, and covellite are the main ore minerals of the mine. All fractured zones have favorable mineralization. Highest grade of mineralization was measured at trench number 8 of open-pit mine and around tunnel number 4 that has a vein and stockwork structures. The veins dip 45-88 degrees toward west. In a fault system striking N060 that cut the limestone and marble, the mineralized zone is up to 13 m thick

 A major part of deposit has extracted by open-pit and underground methods, but a considerable portion of deposit still exists. It is estimated that the deposit is up to 100m deep and 1000 square meters wide. The Cu, Ag and Mo grades range between 0.7 and 8.46%, 5 and 45 ppm and 2 and 900 ppm, respectively. Lower levels of deposit have not been extracted so far. But the ore volume in the upper levels of the open-pit is negligible. The deposit may have considerable Ni and Co mineralization that shows the link between fluids and ophiolitic rocks. It seems that from the trench number 6 to upper levels, the zone is sufficiently rich with 1% Cu ore. The ore richness decrease downward. More exploration in the area is suggested

انارک نیوز - گزارشاتی از انارک.
گازرسانی:
- اهم مصوبات دومين دور سفر هيات دولت به استان اصفهان
- گزارش عملكرد شركت گاز استان اصفهان
- گازرساني به روستاها و مناطق محروم در اولويت قرار گيرد.
- 5 سال است که مردم خور و بیابانک و شهر انارک در انتظار گازرسانی به سر می برند
آبرسانی:
- انارک به زاينده رود مي پيوندد
- پروژه آبرساني نائين به انارك در حال اجرا مي باشد.
- رفع مشکل کم آبی انارک با احداث سد جدید دره انجیر و نجات از وابستگی به آب نایین با دو بار آبگیری در طول سال
- آبرسانی با تانکر به شهر انارک


اهم مصوبات دومين دور سفر هيات دولت به استان اصفهان به شرح زير است:
.... بخش انرژي: - مطالعه احداث پالايشگاه نفت و صنايع پايين دستي توسط بخش غيردولتي پس از اجراي خط لوله نفت نکا به جاسک در جندق و تأمين خوراک (پس از تأييد مطالعات). - اجراي 6 پروژه جهت تکميل خطوط تقويتي طرح جامع گازرساني اصفهان بزرگ (1- جابجايي ايستگاه کرسنگ، 2- خط انتقال جديد ذوب آهن، 3- خط تغذيه حبيب آباد به دولت آباد، 4- خط انتقال تقويتي شرق اصفهان، 5- خط تغذيه مبارکه به دنبه 6- خط انتقال کمشجه). - اجراي خطوط تقويتي طرح جامع گازرساني شهرستان کاشان و مطالعه اجراي خطوط تقويتي طرح آران و بيدگل. - گازرساني به شهرهاي خور و بيابانک، جندق و انارک در قالب اجراي خط يازدهم (نائين- ميامي). - مطالعه تغيير کلاس خطوط انتقال گاز در نقاط حساس استان. - تغيير سوخت مصرفي دو نيروگاه اصفهان از مازوت به گاز در راستاي کاهش آلودگي شهر اصفهان. - پيش بيني تمهيدات لازم به منظور رفع آلودگي پالايشگاه اصفهان. - اختصاص اعتبار جهت بهينه سازي شبکه هاي برق فرسوده شهري و روستايي. - برق رساني به روستاهاي بدون برق بالاي 20 خانوار. - مطالعه احداث سايتهاي انرژي هاي نو در سطح استان. - مطالعه اجراي خط 230 کيلوولت از زواره به انارک به منظور تقويت برق منطقه کويري. - صدور مجوز احداث نيروگاه تا 15 مگاوات براي بخش خصوصي در منطقه صنعتي خوانسار.


http://www.nigc-isfahan.ir/Print.aspx?LnkIdn=48527
گزارش عملكرد شركت گاز استان اصفهان در مورد اجراي مصوبات سفر هيئت دولت به استان اصفهان:
مدير عامل شركت گاز استان اصفهان عملكرد اين شركت در اجراي مصوبات سفر هيئت دولت به استان اصفهان را در گازرساني به 500 روستا در سطح استان ، انجام مطالعه گازرساني به منطقه خور و بيابانك و انارك ، تسريع و تكميل خطوط گازرساني به نيروگاه كاشان در سال 86 ، انجام مطالعات و بررسي امكان سنجي تامين و انتقال گاز به نيروگاه هاي زواره (اردستان) و هرند (اصفهان) در سال 86 و تامين گاز شهركهاي صنعتي استان مثبت ارزيابي كرد و افزود هزينه هاي كالائي و اجرائي مصوبات سفر استاني طي دوران دولت نهم در اين خصوص 976 ميليارد ريال برآورد شده است.
...
مهندس مرتضي طغياني همچنين از اقدامات انجام گرفته در اجراي ديگر بندهاي مصوبات هيئت دولت خبر داد و افزود : اطلاعات اوليه گازرساني به منطقه خور و بيابانك و انارك گردآوري و به مديريت برنامه ريزي شركت ملي گاز ايران ارسال گرديده كه طبق نتيجه اعلام شده طرح مزبور مستلزم صرف هزينه هاي بسيار سنگين مي باشد و لذا تامين سوخت منطقه از طريق جميع حاملهاي انرژي مد نظر قرار خواهد گرفت و موضوع هم اكنون در مرحله تصميم گيري نهائي توسط شركت ملي گاز ايران مي باشد.


www.mojnews.com/fa/Miscellaneous/ViewContents.aspx?Contract=cms_Contents_I_News&r=1189313 ۲۲ خرداد ۱۳۹۲ (۱۰:۲۵ق.ظ)
امام جمعه اصفهان: گازرساني به روستاها و مناطق محروم در اولويت قرار گيرد.
خبرگزاري موج - نماينده ولي فقيه در استان اصفهان با اشاره به اين که امروزه سبک زندگي مردم تغييرات زيادي کرده و استفاده از سوخت هاي اوليه بسيار مشکل زا است، تصريح کرد: تقاضاي بنده از تلاشگران گاز استان اين است که گازرساني به روستاها و مناطق محروم را در اولويت قرار دهند.
به گزارش خبرگزاري موج از اصفهان، آيت الله سيد يوسف طباطبايي نژاد در ديدار هيات مديره شرکت گاز استان اصفهان از عملکرد و خدمات مطلوب اين شرکت تقدير کرد ... آيت الله طباطبايي نژاد طي پرسش در خصوص گازرساني به شهرستان هاي خور و بيابانک و انارک گفت: کل مساحت استان، 106 هزار کيلومتر است که بيش از يک سوم آن، معادل 35 هزار کيلومترمربوط به مناطق کويري نائين، خور و بيابانک و انارک مي شود.
وي تصريح کرد: در حال حاضر شهرستان هاي خور و بيابانک و انارک که روستاهاي پر جمعيت و محرومي دارند، نياز مبرم به گاز طبيعي دارند.
امام جمعه اصفهان خاطرنشان ساخت: البته ممکن است انتقال امکانات به مناطق کويري و خالي از سکنه و توليد زيانده باشد، اما عدالت حکم مي کند اين مناطق نيز تحت پوشش گاز رساني قرار بگيرند؛ چه بسا اين که با اين امر بتوان بنگاه هاي کوچک زود بازده و بخش توليد را فعال کرد.
نماينده ولي فقيه در استان اصفهان، بيان داشت: اگر ما در کار و زندگي سيره پيامبر اکرم (ص) و اهل بيت (ع) را پياده کنيم همواره پيروز خواهيم بود.
مهندس سعيد مومني سرپرست شرکت گاز استان اصفهان نيز با اشاره به وضعيت فعاليت و گازرساني اين شرکت در سطح استان اظهار داشت: ميزان شبکه گذاري انجام شده تاکنون بيش از 22هزار کيلومتر بوده که اين ميزان دو برابر قطر کره زمين است.
وي گفت: شرکت گاز استان اصفهان با توزيع سالانه 16 ميليارد متر مکعب گاز، بيش از 99درصد جمعيت استان را تحت پوشش قرار داده است.
مومني همچنين به گازرساني به 1133 روستا و 102 شهر اشاره داشت و افزود: شرکت گاز استان اصفهان در برخي از شاخص هاي گازرساني نظير گازرساني به صنايع، ميزان خطوط انتقال، توزيع، تعداد شهرهاي بهره مند، ميزان واحد تحت پوشش،ميزان شبکه گذاري وميزان نصب انشعابات جايگاه برتري در کشور دارد.
وي در خصوص گازرساني به شهرستان هاي خور و بيابانک و انارک گفت: خط انتقال سراسري يازدهم که حدود 50 درصد آن عملياتي شده در مجاورت اين شهرستان ها قرار دارد و مي توان با هزينه بسيار کمتر و مقرون به صرفه تر در آينده نزديک اين دو شهرستان باقي مانده را نيز از نعمت گاز طبيعي برخوردار کرد.


"خانه ملت" خبرگزاری مجلس شورای اسلامی/  ۳۰ دی 1392 ساعت ۱۲:۴۲
طباطبایی نائینی در تذکر شفاهی: افتتاح مراکز درمانی خور و بیابانک بلاتکلیف است.
نماینده مردم نائین، خور و بیابانک در مجلس شورای اسلامی با انتقاد از راه اندازی نشدن بیمارستان های شهرستان خور و بیابانک گفت: افتتاح این مرکز بلاتکلیف مانده است. 
به گزارش خبرگزاری خانه ملت، حمیدرضا طباطبایی نائینی در نشست علنی امروز (دوشنبه 30 دی ماه) مجلس شورای اسلامی ادامه داد: بیمارستان خور و بیابانک و مرکز درمان گستر آن با بیش از 90 درصد پیشرفت فیزیکی رها شده است در حالی که در ابتدا قرار بود سال گذشته افتتاح شود اما همچنان بلاتکلیف است و متاسفانه زمزمه هایی مبنی بر راه اندازی نشدن این بیمارستان به دلیل نداشتن سود بالا وجود دارد.
وی تاکید کرد: متاسفم اگر بحث آمایش سرزمین و توجه به مناطق محروم نادیده گرفته می شود و سخن از اعداد و ارقام و سود به میان می آید.
این نماینده مردم در مجلس نهم یادآور شد: 5 سال است که مردم خور و بیابانک و شهر انارک در انتظار گازرسانی به سر می برند ولی متاسفانه هر دولت با وعده و وعید روزگار خود را سپری می کند.
وی با یادآوری اینکه برخی پروژه های عمرانی در حالت تعطیل قرار دارند، گفت: امید است تا آخر سال به مناطق محروم توجه ویژه ای شود و اندکی از بودجه و سرمایه به این مردم اختصاص یابد.


http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/News.aspx?NID=26474  تاریخ 1386/11/09 - روزنامه مستقل سراسري صبح ايران - (سه شنبه) نسخه شماره 2967
آغاز عمليات اجرايي طرح ابرساني به انارک با حضور وزير نيرو
انارک به زاينده رود مي پيوندد
اصفهان - خبرنگار آفرينش
با حضور وزير نيرو ، استاندار اصفهان ، نماينده مردم نايين در مجلس شوراي اسلامي و جمعي از مديران استان ، عمليات اجرائي طرح آبرساني نايين به انارک آغاز شد.
دکتر حسني نماينده مردم شهرستان نايين در مجلس شوراي اسلامي در نايين آغاز عمليات اجرايي اين طرح در سخناني گفت : يکي از آرزوهاي بزرگ و ديرينه مردم نجيب و شهيد پرور انارک که تاثير مهمي در توسعه و عمران و آباداني اين شهر زيبا و به روايتي عروس کوير ايران خواهد داشت مشکل آب شرب بوده که با مساعدت دولت محترم و خيرين اين شهر طرح آبرساني از طريق زاينده رود در مصوبات سفر رياست محترم جمهور به تصويب رسيده و از امروز عمليات اجرائي اين طرح آغاز مي شود.
وي گفت : اين طرح با هدف تامين آب شرب تصفيه شده ساکنان شهر کويري انارک در شرق استان اصفهان از محل خط آبرساني اصفهان بزرگ اجرا مي شود.
دکتر حسني افزود : طرح آبرساني نايين به انارک 88 کيلومتر طول دارد که با استفاده از لوله هاي جي.آر.پي و چدني با قطر 400 ميليمتر و با هزينه بالغ بر 10 ميليارد و 200 ميليون تومان اجرا مي شود .
وي گفت : براي اجراي مرحله اول اين طرح در سال 1386 مبلغ يک ميليارد و 800 ميليون تومان اعتبار در نظر گرفته شده و تاکنون 22 کيلومتر از لوله هاي مورد نياز خريداري شده است.
مهندس فتاح، وزير نيرو در اين مراسم در سخناني آب را اساسي ترين نياز مناطق کويري دانست و اظهار اميدواري کرد آب زاينده رود هرچه زودتر شهر انارک را سيراب کند.
بختياري استاندار اصفهان نيز رويکرد دولت را خدمتگذاري بي منت به مردم دانست و اظهار اميدواري کرد اجراي 277 مصوبه سفر هيئت دولت به استان اصفهان، گردو غبار محروميت را از مناطق محروم پاک کند.
شايان ذکر است 3 درصد از هزينه اجراي پروژه انتقال آب به زاينده رود به انارک را دو نفر از خيرين انارکي مقيم تهران متقبل شده اند.


http://old.abfaesfahan.ir/node/9212  تاریخ ثبت: ۱۳۹۱/۰۲/۰۹     / تاریخ آخرین به روز رسانی: ۱۳۹۲/۰۵/۱۴
پروژه آبرساني نائين به انارك در حال اجرا مي باشد.
به گزارش روابط عمومي آبفاي نائين 5 كيلومتر از لوله گذاري پروژه خط آبرساني نائين به انارك با استفاده از لوله GRP به قطر 400 ميليمتر شروع گرديده و هم اكنون در حدود 20 درصد پيشرفت فيزيكي داشته است اين درحاليست كه 35 كيلومتر از لوله گذاري پروژه مذكور توسط شركت و آب منطقه اي از سمت نائين به طرف انارك انجام گرديده بود كه قسمتي از خط بطول تقريبي 3 كيلومتر بدليل عدم جوابدهي تست لوله بصورت بلاتكليف مانده كه موضوع از طريق دفتر حقوقي شركت در حال پيگيري مي باشد.
منبع خبر: روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب استان اصفهان


(آبان ماه 1391)


http://isna.ir/fa/news/92082113581/آبرسانی-با-تانکر-به-شهر-انارک
» سرویس: استان ها - اصفهان / کد خبر: 92082113581 /  سه‌شنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۲ - ۱۵:۰۶
آبرسانی با تانکر به شهر انارک
درحال حاضر به دلیل کاهش شدید آبدهی چشمه و چاه انارک، با تانکر به شهر انارک آبرسانی می‌شود.
به گزارش گروه دریافت خبر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه اصفهان، به نقل از روابط عمومی آبفای نائین، آبرسانی به شهر انارک توسط دو دستگاه تانکر از آبفا(آب و فاضلاب) شهر اصفهان و شهرداری انارک و یک دستگاه متعلق به منطقه انجام می‌شود.
با توجه به کاهش شدید آبدهی چشمه و چاه انارک و نیاز به حمل آب با تانکر از نایین به انارک، آبفای نایین همکاری سایرارگان‌ها و اداره‌ها را در این زمینه خواستار شد.
در جلسه کارگروه آب نایین به مسائلی در خصوص حفاظت منابع تولید و ذخیره در برابر تهدیدها پرداخته شد. در این نشست مقرر گردید پیگیری حفر چاه، مرمت آب انبارها، راهکارهای استفاده از پساب تصفیه‌خانه، شستشو و آبگیری آب انبارهای سطح شهر و روستا، جلوگیری از حفرچاه‌های غیرمجاز و تکمیل مخازن در حال ساخت و ساخت آب انبار جدید در سطح شهر به خصوص در بخش مسکن مهر مورد بررسی قرار گیرد.


همشهری وضع اقتصادی منطقه انارک را بررسی می کند

اصفهان-سینا ایرانپور انارکی: بخش انارک در شرق استان اصهان و با وسعت 18هزار کیلومتر مربع که بزرگ ترین بخش در اصفهان محسوب می شود، در 75 کیلومتری شهرستان نائین واقع شده است.
آسمان شب آن چشم نواز است و طبیعت مسحور کننده و بسیار جذابش کویرنوردان را به سوی خود می خواند، اما برجسته ترین ویژگی انارک غنی بودن ذخایر معدنی آن است که نزدیک به 2درصد از معادن ایران را در خود جای داده است. انارک یکی از مناطق قدیمی کشف و استخراج کانی های فلزی در جهان به شمار می رود و به گفته رئیس پیشین اداره صنایع و معادن شهرستان نائین، انارک را می توان «آکواریوم معدنی کشور» نام نهاد. «عباس بلانیان» ادامه می دهد: مجتمع معدنی «سرب نخلک» یکی از معادن انارک است که با 2هزار سال قدمت در 46کیلومتری شمال شرق انارک و در حاشیه کویر مرکزی قرار دارد.
در نخلک «آتشگاه»، «چهارطاقی» و «بقایایی از یک آبادی متعلق به معدنچیان دوره ساسانی» برجای مانده است که نشان می دهد در این منطقه از روزگاران باستان، تاسیسات معدن وجود داشته است. وی ادامه می دهد: اقتصاد شهر انارک همیشه به معدن وابسته بوده است و معادن «سرب نخلک»، «مس طالمسی»، «مس مسکنی»، «سرب سیاه کوه» و «طلای خونی» از ذخایر مهم حوزه انارک به شمار می آیند.
«حسن حسنی» نماینده شهرستان نائین در مجلس شورای اسلامی نیز در آیین آغاز عملیات بهره برداری از بزرگ ترین معدن مس استان اصفهان در بخش انارک یکی از ظرفیت های بالای منطقه انارک را معادن مس آن مطرح می کند.
«محمود گوهرین» که بزرگ ترین سرمایه گذار معدن مس استان اصفهان است نیز می گوید: بیشترین معادن مس استان اصفهان در حوزه انارک و در مسافتی کمتر از 100کیلومتر از معدن مسکنی انارک، قدیمی ترین و بزرگ ترین معدن مس استان اصفهان است. به گفته وی قدیمی ترین آثار مسی کشف شده متعلق به 4هزار و 100سال پیش از میلاد در سیلک کاشان است و بررسی ها و کاوش ها نشان می دهد که اهالی آن منطقه، مس مورد نیاز خود را از معدن مسکنی انارک تامین می کرده اند.
گوهرین می افزاید: تاریخچه بهره برداری این معدن، حاکی از آن است که 400 سال پیش یعنی از دوره صفویه تاکنون این معدن در چندین دوره مورد بهره برداری قرار گرفته است، اما در 20 سال اخیر فعالیت نداشت و به صورت متروکه در آمده بود. وی در مورد اقدامات و فعالیت های مهم انجام گرفته در این معدن می گوید: مطالعات زمین شناسی ناحیه ای و منطقه ای، نمونه برداری و مطالعات کانی شناسی و سنگ شناسی، ارزیابی ذخیره با استفاده از روش های جدید زمین آماری، ارائه گزارش پایانی اکتشاف و اخذ گواهی کشف از سازمان صنایع و معادن استان اصفهان، انجام مطالعات اکتشاف تکمیلی و استخراجی، اخذ پروانه بهره برداری معدن از سازمان صنایع و معادن، انتخاب روش فراوری کانسنگ در این معدن و انجام مطالعات در زمینه تامین آب از اقدمات مهم انجام گرفته در این معدن است.
سابقه راه اندازی کارخانه فراوری معدن سرب نخلک به سال 1330 می رسد و می توان از آن به عنوان نخستین کارخانه فراوری مواد معدنی ایران نام برد. این معدن به گفته رئیس پیشین اداره صنایع و معادن شهرستان نائین با توجه به قدمت وزیر زمینی بودن آن، به عنوان «موزه معدنی کشور» شناخته می شود و عملیات اجرایی موزه با تخصیص 10 میلیارد ريال اعتبار در حال انجام است.
کانی ها و معادن انارک
در انارک ذخایر متنوعی چون سرب، آهن، طلا، مولبیدن، پیریت، نیکل، کبالت، اورانیوم، مس، زاغ و آنتیموان یافت شده است. معادنی چون سرب نخلک، مس مسلکنی، مس طالمسی، طلای خونی، آهن خالو حیدر، آهن بته علم، معدن منگنز، نیکل چاه شوره، سرب و زغال سنگ سیاه کوه، کرومیت دم عبدوله، فیروزه و آهن چفت چغو، گوگرد معلا، طلای پتیار، معادن سنگ و خاک مختلف برخی از معادن نامگذاری شده در انارک هستند. اما فعلاً فقط معدن سرب نخلک فعال و سایر معادن آن سال هاست که غیر فعال شده اند.
همت، تلاش و سرمایه اهالی انارک
اما مردم انارک دست روی دست نگذاشتند. با تلاش مستمر و سرمایه گذاری بخش خصوصی، شرکت توسعه و عمران انارک تاسیس شد و به مرور زمان شرکت فراز معادن، بهره برداری از معادن سنگ را آغاز کرد و چند سال بعد انارک موفق به ایجاد یک شهرک صنعتی شد. کارخانه پودر سنگ (فراوری پودر میکرونیزه معدنی)، کارخانه پاکت سازی (زنجیره تامین صنایع سیمان)، شرکت سیمان انارک (بهره برداری از معادن اولیه سیمان)، شرکت آجرآژندانارک (بهره برداری از معادن خاک) از دیگر کارخانه هایی بودند که در مدت 10سال اخیر راه اندازی شده و یا همچون کارخانه سیمان و آجر در حال راه اندازی هستند.
راه اندازی معادن بدون کمک دولت
معادن و کارخانه های رونق گرفته در شهر انارک صرفاً خصوصی بوده و با سرمایه اشخاص حقیقی و بدون سرمایه گذاری دولت راه اندازی شده اند و از نکات قابل توجه دیگر تحصیلات مرتبط بسیاری از جوانان انارک در حوزه مهندسی معدن و زمین شناسی است که می تواند پشتوانه ای قوی برای راه اندازی معادن انارک باشد. معماری نسبتاً مناسب، فضای شهری و ترمیم آثار تاریخی همچون قلعه ها، توسعه امامزده شهر انارک، بازسازی مهمانسرای انارک که هم اکنون به محیطی زیبا با معماری سنتی و امکانات مناسب تبدیل شده است و ایجاد مجتمع رفاهی-گردشگری و رستوران در حاشیه جاده ورودی شهر، رونق بازار مسکن با رشد ساخت و ساز در شهرک اقماری شهید رجایی، شکل گیری موزه مردم شناسی انارک و طبیعت بکر و مزارع و باغ های زیبای اطراف انارک که شیفتگان بسیاری داشته و محلی مثال زدنی برای استراحت و لذت بردن از طبیعت است، همه و همه از مزایای انارک امروز است که به همت مردم سخت کوش این شهر محقق شده است.
کمبودها و چالش های انارک
بزرگ ترین چالش های مردم انارک در درجه نخست تامین آب آشامیدنی این شهر است و در این میان احیای سد آبی دره انجیر انارک در اولویت قرار دارد و علاوه بر آن به کارگیری تکنیک های آبخیزداری برای یافتن منابع آبی جدید و ذخیره سازی آب می تواند راهگشا باشد. اکنون بیشتر آب مصرفی انارک از مناطق اطراف و با تانکرهای آب تامین می شود و هر سال کم آبی گریبان گیر ساکنان این شهر است. اما چالش دوم، اتصال انارک به شبکه سراسری گاز است که این نیز تاثیر بسزایی در توسعه صنعتی شهر انارک خواهد داشت. بیش از 15 سال است که در شهر انارک لوله کشی گاز انجام شده است، اما هرگز گازی به این لوله تزریق نشده است. چالش سوم شهر انارک که کاملا به 2 چالش دیگر مربوط می شود، کمبود جمعیت این شهر است. انارک هم اکنون کمتر از 2هزار نفر سکنه دارد. قطعا تامین آب و گاز می تواند از مهاجرت بیشتر جلوگیری کند و با توجه به راه اندازی کارخانه های جدید، افراد و خانواده های بیشتری را به دلیل امکان اشتغال، به انارک جذب کند و به این ترتیب چالش جمعیتی شهر انارک رفع شود.
(سینا ایرانپور انارکی /  همشهری دوشنبه 22 خرداد 1391 شماره 5708، پیوست اصفهان)

پیش گفتار

انارک و معدنکاری انارکی، نامی درخشان در تاریخ معدنکاری ایران زمین است. استعدادزمین در جای دادن معادن و نشانه های معدنی کوچک و بزرگ در دل خویش، و شرایط کویری انارک در پروراندن مردمی هوشمند و پرتوان دست به دست هم داد و فرهنگی گرانبها از دانش زمین شناسی و کانی شناسی و معدنکاری بر برگ های گوهر بار تاریخ میهنمان افزود.

رها شدن معادن این ناحیه که خود زاییده شرایط در آمدهای افسانه ای نفت بود. تخصصهای پرورش یافته در این آزمایشگاه و کارگاه گسترده طبیعی را به دیگر معدن ایران گسیل داشت.

در سال 1354، دولت برای سرپا نگه داشتن و دوباره پویا کردن معادن این ناحیه بر پایه قراردادی با موسسه تکنواکسپورت شوروی، کار پژوهش های زمین شناسی و معدنی شناسی این ناحیه را به آنان واگذار کرد. شیوه کار شوروی ها، هرچند بر پایه نمونه گیری های متراکم و بر پایه نیروی انسانی فراوان و زیاد از حد استوار بود ولی با هزینه ای بسیار اندک به انجام رسید.

روش های ژئوفیزیکی هوایی، بویژه روشهای فیزیکی، صحرایی ویژه خود آنان بود و در کمتر نقطه ای در جهان کاربرد داشت و برای پیشبرد روش های IP از تخصص سازمان زمین شناسی کشور استفاده شد.

روش های ژئوشیمیایی بکار برده شده از قاطعیتی بسیار بالا برخوردار بود و نتایج بسیار درستی ارائه داد.این روش که یافته خود آنان بود بنام روش ضرایب بکار گرفته می شود. پایه این روش که با الگوسازی از رها شدن عناصر از ماگما در سیر تسلسل ساخته می شود و با آنالیز عناصر موجود سنگ و ضرب چند عنصر بالای سیر تسلسل و تقسیم حاصل ضرب بر حاصل ضرب چند عنصر پائین سیر تسلسل می توان به تمرکز هر عنصر و جای کانی سازی در روند فرسایش پی برد.

این روش ژئوشیمیایی در ناحیه انارک به گستردگی بکار گرفته شد و نتایج ی بسیرا ارزنده به بار آورد. بعدها این روش، در سال 1371، بر سونگون اعمال شد که فرجام آن ردیابی مس پورفیری در زیر بخش های سترون بود. بنابراین هرجا در این گزارش از ژئوشیمی ضرایب نام برده می شود مقصود همان روش بویس-گرگوریان است که متأسفانه در فرهنگ زمین شناسی اکتشاف، جای شایسته برای خویش باز نکرد.

پیش درآمدی بر زمین شناسی ایران مرکزی در گستره انارک

پی سنگ ایران مرکزی سنی برابر با پروتروزوئیک بالایی دارد، که از آن میان، کهن ترین ها در پیکره توده های گنیسی است بنام گنیس چاه تک که در محدوده انارک، پل هاوند دیده شده اند.

بر روی این گنیس ها شیستهای جندق می نشینند که در بخش جنوب جندق در نواحی انارک این دو واحد گنیس و شیست، واحدی یگانه از شیست هایی را پدید می آورند که به شیست های محمد آباد نام گرفته است. بدینسان دیده می شود که متامورفیسم ناحیه ای دربخش شمالی بسیار شدیدتر از بخش جنوبی است. بطور کلی متامورفیت های انارک سنگهایی گوناگون را در پوشش خویش دارد. بر روی این دو واحد از پروتروزوئیک بالایی، متامورفیت های انارک از سه واحد آهک های لاخ، شیست های چاه گربه شیست های درختک نشسته اند. در این متامورفیت ها آهکهای ستبر درون شیست های بدلیل ناسازگاری، در اثر حرکات گوناگون از بستر خویش کنده شده و در مکانهای ساختاری مختلفی قرار گرفته است.

بر روی متامورفیک های انارک، سازند کهر (بنابر گزارشهای پیشین) و در برخی نواحی کوه چاه پلنگ، کوه جهاز خانه و کوه معراجی دارد و از سه واحدمرمر، شیست سبز و بزرگ از مرمرهای درون شیست در اصل متعلقه به پالئوزوئیک اند که فرآیند متامورفیسم بر آنها بگونه ای اثر کرده است که تشخیص آنها را دشوار نموده است.

تریاس با سازند شتری و شمشک بویژه در بخش جنوب خاوری ناحیه گسترش دارد. گستره ای کوچک با ارتباطی بسیار پیچیده ، در ناحیه نخلک رخنمون می یابد و تنها در این نقطه دیده می شود که با سه سازند خویش علم، باغ قرق و اشین مشخص است. کرتاسه در بخش باختری از ایران مرکزی گسترشی اندک دارد و از انارک بسوی خاور و از جنوب بسوی شمال گرچه بتدریج بر ستبرا و تنوع سازنده هایش افزوده می شود ولی در عین حال رفتاری هورست-گرابن مانند دارد. کرتاسه در ایران مرکزی با کنگلومرای کبودان آغاز و بر روی آن سازندهای شاه کوه، بیابانک، میرزا، دبرسو، هفتومان و فرخی می نشینند.

پالئوسن به آهک های پلاژیک بر روی کرتاسه می نشیند و در نخلک کانی سازی در آن اتفاق می افتد. ائوسن در ناحیه با تکاپویی بسیار شدید و فوران آتش فشان و پیدایش گدازه سنگهای فراوان در ناحیه بویژه بسوی باختر گسترش چشم گیر دارد که تکاپوهایی ماگمایی نفوذی نیز با آن همراه است.

سازندهای الیگومیوسن، قرمز، پائینی، قم، قرمز بالایی بخش بسیار بزرگ از ناحیه را می پوشاند که بسوی شمال پیشرونده اند.

سیمای متالوژی ناحیه ایران مرکزی

جایگیری کانی سازی در سازندهای گوناگون با سنهای بسیار ناهمسان، در آغاز زایشی سن ژنتیک را تداعی می کرد. بر پایه باور فراگیر آن زمان و با دیدن کانی سازی در مرز میان شیست و آهک چنین گمان می رفت که با کانی سازی استراتاباندی سرکار باشد که آسانترین شیوه اکتشاف آن پیجویی این افق ها باشد. ولی این کانی سازیها در این نواحی با همان ویژگی یاد شده در سازندهای بالایی نیز دیده شده است.

چاه میله(شیست های درختک-آهک پالئوزوئیک). چاه گربه (شیست های چاه گربه-مرمر)پتیار(شیست های پتیار-مرمر)عباس آباد(شیست های درختک مرمرهای پالئوزوئیک)، عروسان (شیست های چاه گربه-مرمر کبودان)، گورچه (قرمز زیرین-آهک قم)، حاجی آباد(شیست های شمشک-آهک کرتاسه) نخلک(شیست های سازند اشین-آهک کرتاسه). گرگاب (کنگلومرای کرتاسه-آهک کرتاسه).

چاه خربزه (اهک کرتاسه)

اشکال بزرگ کار این بود که در آغاز بخش بزرگ از شیست ها و مرمرها سنی یکسان(پرکامبرین)انگاشته می شد ولی بعدها چنین دریافت شد که این شیست ها و آهک به زمان های بسیار ناهمسان وابسته اند و کانی سازی در آنها با همسانی چشم گیر تنها به یک کنترل لیتولوژیکی وابسته است.

در جریان کار، با مشاهده توده بزرگ کال کافی و مشاهده کانی مولیبدنیت در آن و دنبال کردن آن در بخش های گوناگون و حتی درون کانسار های وابسته به سنگهای اولترابازیک چنین دریافت شده که مولیبدن در پیکره کانی و ولفنتیت در بسیاری از کانسارها نظیر کال کافی، چاه گربه، چاه میله، چاه خربزه، نخلک، عباس آباد یافت می شود. با توجه به ویژگی هم آیندی و وابستگی مولیبدن با توده های اسیدی و مشاهده کانی مولیبدن در سنگهای اسیدی، به این نتیجه رسیده شده که تکاپوهای ولکانیکی ائوسن، بویژه آلودگی توده های نفوذی ناحیه باین عنصر، به هنگام شستشوی توده های اولترابازیک و پدیداری زونهای لیستونیتی عناصر نیکل، کبالت، مس را از آنان آزاد و مولیبدن و طلای خویش را بر آن می افزوده است و مجموعه را بعنوان هم آیندی بسیار در هم از عناصر اورانیوم ،طلا، طلا-کبالت، نیکل و مس جمع آوری شده زائد است.

1-15-4-کانسار کال کافی
کانسار کال کافی در 60 کیلومتری خاور انارک و 50 کیلومتری جنوب خاور کانسار نخلک جای دارد. برای دسترسی به کانسار، نخست از طریق جاده اسفالته انارک-خور استفاده می شود. پس ازگذر از مقابل کویر منظریه توسط جاده ای فرعی و شوسه به آبادی منظریه می رسد. با ادامه مسیر از میان کویر ماسه بادی تا کانسار از دشت کواترنر، بدون استفاده از جاده ای معین، می توان به توده معدن و دره میان خونی و کالکافی رسید. پس از آن از مسیر جاده ای که حاشیه باختری توده گرانیتوئید را دور می زند می توان به معدن که در پایانی نقطه جنوبی است دست یافت.

در 15 کیلومتری معدن، دهکده منظریه است با چاهی از آب شور که تأمین کننده آب مصرفی کشاورزی مختصر ناحیه است. در این نقطه کاروانسرایی قدیمی وجود دارد که بتازگی کشاورزان رفسنجانی زمین های اطراف آن را برای کشت پسته آماده کرده اند. آبدهی کنونی چاه 15 لیتر در ثانیه است و یک کیلومتر بسوی خاور، در دره کال کافی چشمه ای با آب شیرین وجود دارد. در حدود 7 تا 8 کیلومتر شمال خاوری معدن نیز چشمه فصلی آب شیرین یافت می شود.

سنگهای ناحیه برای مصارف ساختمانی مناسب تشخیص داده شده اند و کوه خونی که از مرمر و دولومیت تشکیل شده می تواند بعنوان معدن سنگ ساختمانی مورد بهره برداری قرار گیرد.

1-1-15-4-اکتشافات انجام شده در ناحیه
1- برداشت نقشه زمین شناسی 1:100000 بر پایه نقشه های توپوگرافی 1:50000 و همزمان با آن برداشتهای ژئوشیمیائی و تهیه نقشه های 1:50000 ژئوشیمی و اکتشافات چکشی.
2- برداشت نقشه های زمین شناسی 1:20000
3- برداشت نقشه 1:50000
4- برداشت های ژئوفیزیک هوایی از کل ناحیه
5- تهیه نقشه های ژئوفیزیکی IP.

6- گمانه زنی
2-1-15-4-زمین شناسی کال کافی
کهن ترین سنگهای شناخته شده در ناحیه کال کافی، بخش بالایی پروتروزوئیک بالایی، یعنی دو سازند چاه گربه و شیستهای درختک است.

شیست های چاه گربه بخش محوری کوه کشکی، کوه خونی و بخشهای شمالی، خاوری و جنوب خاوری کال کافی را می سازند. گرانیتوئید کال کافی به شیست های چاه گربه یورش برده است و در همبریشان هورنفلس و بندرت اسکارن پدید آمده است. دره ای خاوری-باختری که کوه خونی را از گرانیتوئید کال کافی جدا می سازد، از زون همبری می گذرد و در دو سوی آن می توان زون متاسوماتیک را دید. رگه های سیلیسی که از گرانیت بدرون شیست دویده است. در زون همبری دارای دانه های ریز طلا می باشد. گرانیتوئید کال کافی در بخش شمالی خویش روشنترین همبری متاسوماتیکی را با شیست های چاه گربه دارد و دیگر مرزهایش، بیشتر، توسط نهشته های کواترنر پوشیده شده است.

شیست های درختک در ناحیه کال کافی بنوبه خویش بدو زیر واحد بشخ می شوند یکی کالک شیست ها که در دو ناحیه جدا افتاده از هم جای گرفته اند. الف-بخش شمالی خاوری کوه کشکی و ب-در کوه های کال کافی: زیرواحد دیگر در ختک در ناحیه کال کافی از سریهای یکنواخت کوارتز-کلریت و کوارتز-کلریت-سریسیت شیستها با آمیزه های کربنات، همراه با مرمرهای دولومیتی شده و دولومیت ها تشکیل شده است که بنام شیست های چاه گربه نامگذاری شده است، ولی در پایانه بخش شمالی خاوری ناحیه کال کافی شیست های چاه گربه به گونه ای همساز، بر روی شیست های درختک می نشینند.

الف-کرتاسه
سنگهای کرتاسه در کوه کشکی باندهایی را با راستای تقریباً عرضی، گاه بصورت لکه هایی کوچک با کنگلومرای قاعده درون ولکانیک های ائوسن می سازند. در مجموع 5 سازند در ناحیه دیده شده است که دو تای نخست، سازندهای شاه کوه و بیاضه به کرتاسه زیرین و سه تای دیگر سازندهای دبرسو، هفتومان و فرخی به کرتاسه بالا تعلق دارند. ویژگی پزودوائولیتیک و سیلیسی و ماسه ای اند و در آنها آثار زیستی دیده می شود.

ب-ائوسن
ائوسن در ناحیه کال کافی از همتافتی ولکانیک پدید آمده که بگونه پیشرونده بر روی آهکهای کرتاسه می نشیند و گاه نیز بر روی پروتروزوئیک بالایی. هورست و گراین های میان کوه کشکی، کوه خونی و کوه کال کافی بوسیله این سنگها پوشیده می شود. سنگهای ائوسن با یک سری توف-کنگلومرا در پائین ترین بخش آغاز می شود. توف ها، روانه ها، آندزیت –بازالت و آهکها بر روی این نهشته قاعده ای می نشیند.

فزون بر دلایل استراتیگرافی که سن این سنگها را ائوسن می داند. تعیین سن مطلق با روش K/Ar، برای این سنگها سنی برابر 53 میلیون سال تعیین می کند. فسیلهای فراوان گرد آمده از این سنگها نیز یافته های سن مطلق را تأیید می کند. بر پایه یافته های فسیل شناسی، گروه فسیل های یافت شده در این ناحیه گویای سنی برابر با ائوسن پایین تا میانی است.

ج-کواترنر
نهشته های ماسه های بادی بخشی بزرگ از ناحیه را فراگرفته است بگونه ای که کوه میرزا، کوه کشکی و کوه خونی که در راستای تقریباً خاوری باختری کشیده شده اند بصورت جزیره ای درون نهشته های کواترنر قرار گرفته اند، بویژه توده گرانیتوئید کال کافی همانند شبه جزیره ای درون این نهشته ها جای دارد.

3-1-15-4-توده نفوذی کال کافی
همتافت ولکانوپلوتونیک ائوسن در برگیرنده سنگهای نفوذی است با ترکیب اسیدی متوسط و الکالینیته بالا. این همتافت از توده ها پلوتونیک کال کافی. دایک های وابسته بدان و نیز سنگ های ولکانیک و نیمه ژرف همراه با آن پدید آمده است. توده نفوذی کال کافی بدرون هسته یک هورست-آنتی کلین بنام کال کافی ساخته شده از شیست های پروتروزوئیک بالایی نفوذ کرده است. توده نفوذی هم شیب با سنگهای فراگیر است و در سطح بشکل تخم مرغ است با ابعاد 5*85 کیلومتر مربع، که در راستای شمال- جنوب کشیدگی دارد. مرزبندی حاشیه باختری آن که بزیر واریزه های کواترنر رفته است بوسیله بررسی های ژئوفیزیکی هم امکان پذیرنشد. حاشیه شمالی آن با شیبی ملایم 25 تا 35 درجه به زیر شیست های پروتروزوئیک می رود در حالیکه حاشیه جنوبی آن شیبی بسیار تند دارد (60 تا 75 درجه)

در سمت خاور، سنگهای نیمه ژرف و ولکانیکها در راستای گسله ای با روند N-S وجود دارد. در خاور، این گسله نیمه ژرف، استوکی (0-8Km2) را در خویش جای می دهد که خود متعلق به بخش فروافتاده ای است که تنها بخشی از آن برونزد دارد. این مطلب را از متاسوماتیزمی می توان دریافت که سنگهای فراگیر را در ناحیه میان استوک و گسله متأثر ساخته است.

توده نفوذی کال کافی در دو فاز پدید آمده است. فاز نخست با جایگیری هورنبلند مینیت، گرانوسینیت، گرانیت، مونزودیوریت و مونزونیت مشخص می شود و فاز دوم یا جایگیری گرانیت ریزدانه بیوتیتی، گرانودیوریت و گرانیت پورفیری مرکب از دو توده استوک مانند، در مرکز توده مشخص می شود و کانی سازی بر همین توده رخ داده است.

4-1-15-4-گسله ها
د رناحیه کال کافی گسیختگی هایی بوسیله گسله هایی نرمال و راستالغز، با جابجائیهایی که ایجاد شده اند که با زونهای شکستگی، چین خوردگی ها و درزه دار شدگی های شدید، همراهند. به گمان، این پدیده در بخش کانی شناسی بر روی توده نقشی بزرگ داشته است. در این راستا دو سیستم گسله شمالی-جنوبی و نزدیک به خاوری-باختری عمل کرده اند. برخورد این دو سیستم گسله جایی شایسته برای کانی سازی بوده است و بدینسان استوک ورک(داربست) هستی گرفته است. از عکسهای هوایی و برداشت های ژئوفیزیکی می توان دریافت که سیستم شکستگی های تقریباً خاوری-باختری کانی سازی پیریت نخستین مس و مولیبدن را کنترل کرده اند. گسله های شمالی-جنوبی کانی سازی رگه ای کوارتز-کربنات و پلی متالیک-طلا را کنترل کرده اند.

بدینسان جابجایی چندباره شکستگی و خردشدگی رگه ها و در همان حال سنگهای دربرگیرنده کانی را بدنبال آورد که فرجام آن سرشت تپش گونه کانی سازی و انباشته های کانی است. پس از کانی سازی نیز،در این سیستم جابجایی هایی در مقیاس چند متر و حتی 20-25 متر پدیدآمده است.

5-1-15-4-دگرسانی
سنگ میزبان کانی سازی کال کافی دچار دگرسانی هایی گوناگون شده است. این دگرسانی ها بیشتر از گونه متاسوماتیک اند. نخستین دگرسانی از گونه پتاسیم متاسوماتیزم است که بطور فلدسپاتی شدن و بیوتیتی شدن جلوگر شده که اساساً در راستای درزه های سنگ،در بخش مرکزی کانسار هویدا شده است(چاه 34، 24، 25، 26) ،فرایند متاسوماتیزم از نوع آرژیلی شدن است که با ظهور کانیهای رسی نمایان می شود و بر روی سنگ اولیه اثر کرده است. سنگ ها د رراستای پیرامون بیشتر زونهای آرژیلی شدن، سیلیسی شدن، آلبیتی شدن و کربناتی شدن را در خود نشان می دهد. پیشرفته ترین دگرسانی گرانیتوئید، که تا پیدایش کوارتزیت های ثانویه به پیش رفته، در بخش جنوب خاوری انباشته ، در جنوب گمانه 22 دیده شده است. آلبیتی شدن و کربناتی شدن شدید مشخصه سنگها در بخش باختری انباشته است.

6-1-15-4-ویژگی های کانی سازی
از نقطه نظر ریخت شناسی و ترکیب کانی شناسی، کال کافی را می توان بدو گروه تقسیم کرد: مس-مولیبدن و پلی متالیک-طلا(سرب، روی و طلا)

1- کانی سازی مس-مولیبدن: این تیپ کانی سازی که دولومیت نخست را دارد در زون همبری جنوبی استوک ورک. با ترکیب سنگ شناسی بیوتیت گرانیت ریزدانه، گرانودیوریت و گرانیت پورفیری که درون گرانیت-گرانوسینیت های متوسط تا درشت دانه بیوتیت-هورنبلنددار، قرار گرفته دیده می شود. کانی سازی در همه سنگهای یاد شده وابسته به گسله های شمالی-جنوبی و خاوری-باختری است. این کانی سازی شبکه ای است متراکم و فشرده از رگچه ها، باروریها و آغشتگی ها درون گرانیتوئیدهای دگرسان، به گفته ای دیگر استوک ورکی کشیده در راستای خاوری باختری بدرازای 1300-1400 متر و پهنایی 700 متر.
2- مرز استوک با مطالعات ژئوفیزیکی معلوم گردیده است. از دیدگاه ریخت شناسی، گمان می رود گنبدی باشد که همبری شمالی آن شیبی تند و بسوی شمال و شیبی ملایم بسوی شمال باختر، در بخشهای باختری و جنوب باختری استوک ورک، داشته باشد. مرز همبری در بخش خاوری تقریباً عمودی است. درون استوک ورک رگچه ها با شیب (56 تا 70) بسوی شمال فراوان دیده می شود. مرزهای زیرین استوک ورک با گمانه زنی بدست نیامده است و همچنین ژرفترین گمانه ها، گمانه شماره 21 (m4/400(، از کانی سازی بیرون نرفته است. ساختمان درون استوک ورک بسیار پیچیده است. این توده توسط گسله های پس از کانی سازی قطع شده و بلوکهایی را پدید آورده است که روند نزدیک به خاوری-ارزیابی شده است از آن میان سه تای آن در زیر همبری افقی و 13 تای دیگر درون توده بوده است. فزون بر این با نمونه برداریهای شیاری، بخش بزرگ برونزدهای استوک ورک و نواحی پیرامون آن بررسی شده است.

انتشار کانی درون توده های بی نظم است. به منظور ارزیابی، زون کانیسازی با عیار آستانه ای (Cut off)02/0% مولیبدن در نظر گرفته شد. در ژرفا بی نظمی دیده می شود. یک زون باطله بر روی توده مشاهده می شود. نمونه برداری از گمانه ها عیاری کم از مس و مولیبدن را نشان می دهد. ولی پراکندگی کانه در سنگ تقریباً یکنواخت است، عیار مولیبدن از چند هزارم درصد تا 1/1% (گمانه 21، فاصله 4/167-169 متری) ،و عیار مس از چند صدم درصد تا 63/1 درصد تغییر می کند. عیار میانگین در ناحیه 26/0 درصد مس و 026/0 درصد مولیبدن محاسبه شده است. نسبت MO/Cu=1/10 در تمام سطوح و ژرفا ثابت نیست.

با استفاده از گامالاگینگ (Gamma logging)، در گمانه های 21، 23، 24 ناهنجاری رادیواکتیویته دیده شد، در آنالیز با کمک پرتوهای مجهول، 6-49*10-4 درصد اورانیوم و 12-21*10-4 درصد توریم دیده شد.

زون اکسیده و شسته شده در این کانسار بخوبی تکوین نیافته است. در بخشهای بالایی، سوای کالکوسیت مقادیری فراوان کانیهای ثانویه مس را می توان دید، حال آنکه بخشهای پائین، تنها، کانیهای اولیه را در خود دارند.

7-1-15-4-ترکیب کانی شناسی و دگرسانی
کانی سازی مس-مولیبدن با پیدایش دگرسانی استوک ورک بر سنگ میزبان بصورت سریسیتی و سیلیسی شدن همراهی می شود.

کانیهای اصلی فلزی استوک ورک را مولیبدنیت، کالکوپیریت، پیریت، و کانیهای درجه دوم را منیتیت هماتیت، بورنیت، مس خاکستری(انترائدریت)، شیلیت، ایلمنیت، اسفالریت، گالن، ارسفوپیریت، پیروتیت، مارکازیت، کانیهای بیسموت و طلا را تشکیل می دهد.

کانیهای زون اکسیده را مالاکیت، کالکوسیت، کولیت، بورنیت، بورشانتیت، کریزوکولا، کوپریت و تنوریت. مس طبیعی، پولیت، و ولفنیت، کالامین ،سروزیت، انگلزیت، ژاروزیت، هیدرواکسید آهن، ئیدرواکسید منگنز، پدید می آورند.

8-1-15-4-ذخیره
کانسار مس-مولیبدن کال کافی با کاربرد همزمان روش های نقشه برداری زمین شناسی 1:5000 سطحی، ترانشه زنی، گمانه زنی، بررسی های ژئوشیمیایی و ژئوفیزیکی و نمونه برداری های گوناگون، ذخیره یابی شده است. در مجموع 16 گمانه بر روی این کانسار زده شده است. سطح کانسار 12/1 کیلومتر مربع در نظر گرفته شده است. در این گسترده با توجه به گمانه هایی که ژرفای آنها از 250 متر بیشتر نبود و هیچگاه از زون کانی سازی افشان بیرون نرفت ذخیره ای برابر 245 میلیون تن با عیار 26/0 درصد مس و 260 گرم در تن مولیبدن محاسبه شد. 

فاکتورهایی مثبت و منفی، که عبارتند از بهره برداری و دنبال کردن پژوهش ها را بر روی این کانسار تشویق یا منبع می کند عبارتند از:
1- کمبود آب صنعتی و آب آشامیدنی در منطقه
2- بودن طلا و دیگر فلزات همراه با کانه مس و مولیبدن
3- نزدیک بودن کانسارنخلک به کال کافی و امکان بهره گیری از نیروهای مادی و معنوی آن، بویژه با نگرش با سود دهی کم کانسار نخلک.
4- وجود اندیس های اورانیم درون توده معدنی.
5- امکان به کارگیری توده های گرانیتی و سینیتی بعنوان سنگ ساختمانی
6- پائین بودن عیار فلزات بویژه مس
7- ملاحظات اشتغال زایی، بدلیل فقیر بودن و طبیعی ناحیه
8- امکان دسترسی به نیروهای کاری با استعداد، با توجه به گذشته درخشان معدن کاری در ناحیه.
9- نادگرسان بودن سنگ و بالا بودن هزینه های خردایش سنگ
10- گمانه ها ادامه کانی سازی را در ژرفای بیشتر از جایی که متوقف شده اند نشان می دهد.

9-1-15-4-فشرده یافته ها
1- انباشته های ناحیه کال کافی شکلی تخم مرغ مانند دارند با گستره 6/0*4/1 کیلومتر مربع وابسته اند به همبری استوک گرانیتوئید بیوتیتی که بدرون گرانیت های هورنبلند، گرانیتوسینیت و سینیت های متعلق به فازنخست نفوذ کرده اند. کانه سازی وابسته است به زونهایی با درزه دار شدگی شدید و خردشدگی هایی که در اثر برخورد گسله های شمالی-جنوبی و خاوری-باختری پدید آمده اند.
2- پیدایش کانسار در گامهایی چند انجامیده است که جابجایی های تکتونیکی را پدید آورده است. در نخستین گامها پس از پیدایش زونهای فلدسپاتی شدن و سیلیسی شدن نخستین، مولیبدنیت بصورت رگه های نازک و آغشتگی های تک کانی در سنگی انباشته شده است که بیشتر، دگرسانی را داشته است. این فاز با انباشتگی کوارتز به همراه کانه های پیریت، مولیبدنیت و کالکوپیریت دنبال شده است.
پس از توقفی، رگه ها و زونهای کانی سازی طلا-پلی متالیک جایگزین شده اند.
3- نخستین بررسی ها نشان می دهد که کال کافی انباشته ای است از مس، مولیبدن از نوع متوسط با ذخیره ای برابر حدود 245 میلیون تن، با عیار 26/0 درصد مس و 026/0 درصد مولیبدن و هم ارزی مولیبدن 064/0 درصد.
4- بخش خاوری کانسار با افزایش ذخیره و کاهش عیار مولیبدن مشخص است. سطح فرسایش کانسار زیاد ژرف نیست. بررسی های ژئوشیمیایی و زمین شناسی نشان می دهد که کانه تا ژرفای 500 متر و حتی بیشتر ادامه می یابد. بررسی های آینده می تواند گویای ذخیره ای بیشتر برای کانسار باشد.
5- فزون بر مس و مولیبدن، کانه در برگیرنده طلاست که می تواند ارزش اقتصادی آنرا بالا برد. سریهای از گسله ها با روند شمالی-جنوبی که نشان دهنده طلای تأخیری برای کانسار است، در توده معدنی مشاهده شده است.
6- آنالیز های جدایش کانه نشان داد که بایک فلوشیت استاندارد می توان به جدایش کانه هاپرداخت، تغلیظ شده های کانه دربرگیرنده طلا ،نقره، روی، سرب اند و چند عنصر کمیاب نیز نظیر اورانیوم، سلنیوم و تلوریوم در آن پیدا شد.
7- کانسار کال کافی را می توان به یک کانسار متوسط با عیار کم مس و مولیبدن دانست. معدن کاری جهانی گویای این است که کانسارهایی از این نوع بهره برداری شده اند. برای پی بردن به ارزش اقتصادی این کانسار، بررسی پیشرفته تر با آنالیز پارامترهای اقتصادی این کانسار الزامی است.
الف-ادامه گمانه زنیها با شبکه ای 200*200 متر، توجه بیشتر باید به نواحی شمالی و باختری معطوف شود که در آن کشف زونهای جدید در ژرفاهای محلی 150*200 متر امکان پذیر است.
ب- برای کنترل گمانه زنی و نمونه برداری حفر یک چاه با دستکهایی در اطراف یکی از چاهها، مثلا ًچاه شماره 224 ضروری است.
ج- برای تخمین و ارزیابی کانی سازی پلی متالیک-طلا انجام یک پژوهش تفصیلی بر روی آن الزامی است. این بررسی باید با تلفیق اطلاعات زمین شناسی، ژئوفیزیکی و گمانه زنی باشد.

2-15-4-نشانه معدنی پیروزی
نشانه معدنی پیروزی، در 20 کیلومتری خاور نخلک، 7/4 کیلومتری جنوب جاده انارک-خور جای دارد. در اینجا یک زون بشدت دگرسانی گرمابی(متاسوماتیک) در ولکانیک ها، که دارای پیریت است و همراه مولیبدن و کانی سازی پلی متالیک، در جریان برداشتهای زمین شناسی 1:20000 در ناحیه کشف شد. سپس این ناحیه با گمانه زنی مورد جستجو قرار گرفت. از ناحیه ای دربرگیرنده سنگهای دگرسان نقشه زمین شناسی 1:5000 تهیه شد. برنامه اکتشافی، دربرگیرنده بررسی های ژئوفیزیکی (منیتومتری و بررسی های الکتریکی) ،برداشت های زمین شناسی، گمانه زنی و نمونه برداری های مغزه، و ژئوشیمی بود.

ا زدیدگاه ژئومورفولوژی، ناحیه مورد بررسی بخشی از یک ناحیه جلگه ای است با تپه های کوتاه که از سوی جنوب خاوری به پای تپه های کوه کشکی می پیوندد. تپه ها با شیب ملایم و از ولکانیک های دگرسان گرمابی و سنگهای نیمه ژرف و نیز سنگهای پیروکلاستیک رسوبی پدید آمده اند.

1-2-15-4-ویژگی های زمین شناسی
ناحیه مورد بررسی بوسیله سنگهای آذرین خروجی و گونه های هم ماگمایی آنها پوشیده شده است. مقادیری کم آهک، ماسه سنگ و گراول، میان لایه هایی را در افق های بالایی سنگهای آذرین خروجی می سازند. در مجموع ناحیه بوسیله سنگهای آتش فشانی و آتش فشانی – رسوبی با سن ائوسن پوشیده شده است.

سنگهای ائوسن از دو واحد پدید آمده اند: واحد زیرین از کنگلومراهای توفی (E1+C) که بقایای کوچک اند از توده ای نیمه ژرف در بخش خاوری ناحیه. این واحد بگونه ای همساز بوسیله واحد بالایی شامل توف، توف-برش و لاواهای تراکی آندزیت پوشیده می شود.

نیمه ژرف ها که بخش خاوری انباشته را می پوشانند ، بصورت توده های ایزومترند با نمادی سینوسی و با زبانه هایی که بسوی سنگ میزبان گسترده شده است. توده نیمه ژرف از تراکی آندزیت پدید آمده که بخش های پائینی آن به دیوریت پورفیری و گرانودیوریت پورفیری تبدیل می شود.

2-2-15-4-دگرسانیها
دگرسانیهای پروپیلیتی شدن، فلدسپاتی شدن، سیلیسی شدن، آرژیلی شدن در سنگهای آتش فشانی پیشرفت کرده است. پروپیلیتی شدن و آرژیلی شدن نخستین و گسترده ترین دگرسانی است که بوسیله روش های ژئوفیزیکی به آسانی قابل ردیابی است. این پدید نخستین گام در دگرسانی ناحیه است که پس از جایگیری سنگهای نیمه ژرف بر ناحیه رخ داده است و در راستای گسله ای با روند NW-NE خویش را نشان می دهد. این فرایند ها فنوکریستال ها را دگرسان می کند و سرانجام در سنگ کانیهای کلریت، کربنات، اکسید آهن و گهگاه نیز اکتینولیت، اپیدوت، کلریت و کربنات پدید می آورد ،پروپیلیتی شدن همه سنگها را در بر می گیرد.

فلدسپاتی شدن بگونه ای محلی در دره ها دیده می شود. بسوی مرکز توده شدت آن افزایش می یابد، بویژه بسوی ژرفا، بموجب یک قاعده کلی اورتوکلازهای گلی رنگ به همراه کوارتز بعد از فلدسپات تکوین می یابد بیوتیت در مجموع پس از هورنبلند پدید می آید.

سیلیسی شدن نیز پدیده ای محلی است و در بخش شمالی دیده می شود. گاه فلدسپاتی شدن با کوارتز همراه است. سیلیسی شدن نیز همانند فلدسپاتی شدن پیش از پیدایش مولیبدنیت رخ داده است.

آرژیلی شدن تأخیری نیز پدیده ای محلی است و با زونهای دوباره فعال شده پروپیلیتی مربوط است. کربناتی شدن ،کربنات های نوزاد همراه با پروپیلیتی شدن و احتمالاً با آرژیلی شدن درناحیه خاوری پیروزی پراکنده و فراوان است. 
3-2-15-4-کانی سازی
ولکانیتهای دگرسان شده متاسوماتیک همراه با کانی سازی سولفوره زونی را می سازند به ابعاد 5/1*5/2 کیلومتر. بجز چند برونزد که در آنها کانی سازی سوپرژن بسیار کم مایه ای در درزه های درون ولکانیت های آرژیلی شده دیده می شود تراکی آندزیت های نیمه ژرف با آهکهای سیلیسی شدن نشانی از کانی سازی سولفوره اساساً به سنگهیا پروپیلیتی شده و آرژیلی شده در همبری زونی میان توده های ولکانیک و نیمه ژرف، وابسته است و معمولاً به زونهای درزه دار شدگی و انشعابی از گسله هایی با روند NS، NW-NE وابسته اند. گسله هایی که کانی را در خود پذیرفته اند. روند NS و شیب 45 تا 60 بسوی باختر دارند. بر پایه ترکیب کانی، کانی سازی به دو نوع مولیبدن و چند فلزی بخش شدنی است که هر دو با پیریتی شدن شدید همراهند.

کانی سازی مولیبدن درون مغزه های گمانه، در ولکانیک های دگرسان وسنگ آهک پیدا شده است. مولیبدن تک کانیهایی را در شبکه های با قطر 3 تا 5 میلی متر، باروریها، رگه ای موئین و قشرها و پوسته هایی را در سنگهای ولکانیک بشدت درزه دار آرژیلی شده و فلدسپایت شده پدید می آورد. در نمونه های دستی مولیبدن در سنگی خاکستری، فشرده و متراکم و شکسته همراه با پیریت بسیار متراکم ریزدانه، خودنمایی می کند. در مقاطع صیقلی پیریت، گالن و اسفالریت همراه با رگه های کوارتز دیده می شود. در مجموع عیار مولیبدن پائین است و از 002/0% بیشتر نیست. بندرت فواصلی در گمانه با عیار 02/0 تا 005/0 درصد دیده می شود. زونهای با عیار بالای مولیبدن در گمانه های 45 و 47 دیده شده است.

4-2-15-4-فشرده
کانسار پیروزی در زونی گسترده از سنگهای نیمه ژرف دگرسان شده متاسوماتیک ائوسن، در همبری توده های نیمه ژرف تراکی آندزیت جای دارد.

کانه پیریت به سنگهای ولکانیک آرژیلی و آتش فشانی-رسوبی وابستگی دارد و بوسیله سیستمی از گسله های NS و NE-NW کنترل می شود.

دو گونه کانی سازی دیده می شود، مولیبدن و پلی متال، گمانه ها تنها فواصلی کوتاه از کانی سازی را قطع می کند. بر روی هم ،کانی سازی با عیار پائین از مولیبدن 002/0 تا 006/0 درصد، سرب 9/1-52/0% مس تا 25/0% و طلا تا 2/0 گرم در تن مشخص می شود.

بررسیهای گوناگون زمین شناسی، گمانه زنی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی نشانه می دهد که درون زون دگرسانی متاسوماتیک کانی سازی اقتصادی وجود ندارد. در عین حال بودن یک زون کانی سازی افشان مولیبدن درون سنگهای ولکانیک ائوسن باید انگیزه ای برای پژوهش باشد.

3-15-4-مس در ناحیه چاه خربزه
در این ناحیه 18 نشانه معدنی مس دیده شده است که آنرا می توان به سه گروه تقسیم کرد.

گروه نخستین، در شمال این ناحیهف به گسله ای با روند تقریباً خاوری-باختری ارتباط دارد و درون شیست های درختک پدید آمده است. زونهای لیمونیتی شده در شیست ها در راستای گسله ها دیده می شود. در سه نقطه جدا این زونها دربرگیرنده باروریها و آغشتگی های کانیهای ثانویه مس اند. زونها شیب عمودی دارند. و یا شیب تند 80 درجه بسوی شمال. کشیدگی نقاط کانیدار از 2 تا 10 متر و ستبرای آنها 5/0 تا 1 متر است. بر پایه آنالیزهای شیمیایی از چهار نمونه شیاری، عیار مس به 34/0% می رسد.

گروه دوم بوسیله 9 نشانه مس در ناحیه شیست های چاه گربه مشخص می شود که به همبری گسله ی مرمرها و شیست ها و نیز به گسله های مورب در همان سنگها ارتباط دارد. کانی سازی با قشرها و پوسته های کانی و شبکه های کانی سازی ثانویه مس و زونها در خردشدگی مرمرها در همبریشان با شیستها دیده می شود.

پرمایه ترین کانی سازی از این گونه در 500 متری شمال باختری چاه خربزه در کانسار چاه میله جای دارد. دو تونل در آنجا دیده می شود که زون کانه داری را نمایان می سازد که وابسته به گسله های است با شیب 70 درجه بسوی شمال باختر و انشعاب های گسلی فروافتاده آن که ساختمان کنترل کننده کانی را در چاه میله نمایان می سازد. گسله فروافتاده شیبی برابر 80درجه بسوی شمال خاور دارد. کانی سازی در زون برشی شده مرمر پدید آمده است و از کانیهای ثانویه مس فراهم آمده است که بصورت پوسته، پوشش و پاکت هایند. گسترش کانی سازی تا 5 متر است. آنالیز دو نمونه شیاری عیار مس را 45/0% و عیار سرب را 61/0% نشان داد. مقدار نقره در یک نمونه 2/27 گرم بود. گروه سوم شامل 6 نشانه معدنی، که 5 تای آنها در بخش مرکزی اند و یکی در بخش جنوبی ناحیه. اینها در شکستگی هایی بازیک اولترابازیک و در همبریشان با شیست ها رخ داده اند. کانی سازی بوسیله پوسته ها، بگونه ای کمتر بوسیله پاکت های کانیهای ثانویه برونزد دارند. ستبرای بخش کانی سازی شده از 2/0 تا 8 متر تغییر می کند، و گسترش آن از یک تا 15 متر. آنالیز شیمیائی 15نمونه شیاری، مس را در یکی دو مورد تا 35/1% نشان می دهد. این گروه کانه بوسیله هاله های ژئوشیمیایی چند عنصری سرب، روی،نقره مشخص اندعیار هاله اصلی چنین است: سرب چند صدم درصد روی تا 3/0%.

خاستگاه همه این رگه ها را به تکاپوهای گرمابی نسبت داده اند. عیار آنها ناچیز و ذخیره شان کم است، و بنابراین بدور از هرگونه ارزش اقتصادی اند.

پنج کانسار از نوع پلی متالیک در ناحیه عبارتند از:
1- چاه خربزه
2- چاه میله
3- چاه گربه
4- پتیار باختری
5- معلی

سنگ فراگیر این پنج کانسار بگونه ای فراگیر، شیست های پروتروزوئیک بالایی از متامورفی کهای انارک است که به سه واحد و زیرواحد بخش شده اند. متامورفیت ها بوسیله سنگهای کربناتی خشکی زاد و نهشته های الیگومیوسن و ملاس های پلیوسن پوشیده شده اند. در بخش مرکزی و جنوبی ناحیه توده های سرپانتینی شده بدرون شیست های پروتروزویک بطور مکانیکی رانده شده اند. ناحیه چاه خربزه – پتیار بوسیله کانی سازی سرب روی و مس معرفی شده است. در بخش جنوبیش کانیهای آنتی موان و نیکل نیز دیده می شوند (کانسار پتیار)، سنگ فراگیر و میزبان برای کانی سازی سرب، روی و مس(به جز کانسار چاه خربزه) دگرگونه های پروتروزوئیک بالایی است. گسله های فروافتاده تقریباً خاوری-باختری و گسله های فروافتاده (قیچی)، ساختمان های کنترل کننده و تغذیه کننده کانی سازیند. توده های کانی معمولاً در همبری میکاشیست ها و مرمرها و یا کمتر سرپانتینت هاست. کانی آنتیموان در جنوب ناحیه وابسته به گسله های فروافتاده با راستای شمال باختری است. کانه نیکل از نقطه نظر فضایی، به سرپانتینت ها وابسته است. بررسی کانه سازی های چاه گربه، چاه میله ،چاه خربزه، معلی پتیار با ویژگی های چند فلزی نشان می دهد که این کانی سازیها خاستگاه گرمابی دارند. این نواحی با ابعادی کوچک، با ناهماهنگی در بخش کانی، مشخصند. بخشهای پرماهی کانسنگ بهره برداری شده است. این ملاحظات، امکان اقتصادی بودن این کانسارها را نفی می کند. همه تظاهرات کانی سازی به تکاپوهای گرمابی وابستگی دارد. با وجود آن که این جای جای این کانسارها جای آثار پرمایه از مس دارند ولی بدلیل اندازه های کوچکشان امیدبخش نیستند.

www.gsi.ir/General/Lang_fa/Page_29/Start_0/GroupId_00/TypeId_5/DataId_1930/PageLimit_3/Action_Pn4/ WebsiteId_3/نمايش.اطلاعات.شرح.کامل.،.صفحه.html

زمين شناسى اقتصادى
عنوان کتاب : کانسار مس در ایران
نويسنده : ناصرخوئی- منصورقربانی- پیمان تاجبخش
تاريخ نشر : اسفند 1378
عنوان فصل : فصل چهارم- کانسارها و نشانه های معدنی مس در ارومیه-دختر مرکزی(انارک، یزد،اصفهان)
عنوان زير فصل : 15-4-کانسار ها و نشانه های مس در ناحیه انارک

انارک نیوز - کویر «ریگ جنّ»
- مشاهده کوچکترین گربه‌سان جهان در "ریگ جن"


کویر «ریگ جنّ»
از صعب العبورترین نواحی دنیا، منطقه کویری و پر از تپه های شنی (تلماسه) و باتلاق های نمکی در کویر مرکزی ایران است. در حال حاضر در این منطقه هیچ علایمی از حیات دیده نمی شود. این کویر در جنوب غربی و غرب دشت کویر، جنوب سمنان، جنوب شرق گرمسار، شرق منطقه حفاظت شده کویر، شمال انارک و غرب جندق قرار گرفته است و وسعتی برابر با 3800 کیلومتر مربع دارد. هیچ گونه چشمه یا چاه آبی در این منطقه وجود ندارد. در بیشتر نقشه ها نامی از این منطقه نبرده شده است. تنها دو کویر شناس اروپایی در گذشته در سفرنامه های خود به وجود چنین کویری در ایران اشاره ای کرده اند.
از دیدگاه زمین شناسی توده های عظیمی از تپه های ماسه ای متحرک و فعال، فاقد پوشش گیاهی (متعلق به دوره کواترنری) محدوده را می پوشانند. زیربنای ریگ جن یک دشت فرسایش یافته است که درحال حاضر تپه های ماسه ای (برخان) و تپه های ماسه ای هرمی آن را اشغال کرده است. تمام ریگ جن دارای رسوبات نمکی فراوان بوده که عمده رسوبات و مواد فرسایش یافته البرز شکل گرفته است.
کویر ریگ جن دومین ماسه زار بزرگ کشور است که بخشی از دشت کویر محسوب می شود. این منطقه بین 33.45 تا 34.45 شمالی و 53 تا 54.45 شرقی قرار دارد. وجود تپه های بلند شنی در ریگ جن، عملاً عبور شتر یا وسایل نقلیه را از این منطقه غیر ممکن می کند. اگر از محلی ها (منظورم اهالی انارک، جندق یا روستاهای کوچک حاشیه ی این منطقه است) سراغ ریگ جن را بگیرید یا در بین آنها پی راهنمای محلی برای عبور از این منطقه بگردید احتمالاً جوابی نخواهید شنید. بدون GPS یا در صورت وجود توفان شن عبور از این منطقه تقریباً غیرممکن است.

خرافات: مردم محلی معتقدند این سرزمین نفرین شده است. در قدیم کاروان ها و مسافران هرگز از این کویر عبور نمی کردند. قدیمی ها معتقد بودند، این سرزمین نفرین شده و پایگاه شیطان ها و ارواح پلید است. مردمی که در اطراف این کویر زندگی می کنند بر همین باور هستند. این مردم محلی می گویند هر کسی که وارد این سرزمین شده زنده نمانده و ناپدید شده است. ریگ جن را مثلث برمودای ایران هم می نامند.
ریگ جن برای مردم محلی نوعی منطقه ی ممنوعه محسوب می شود. البته باید به آنها برای وجود چنین ترسی در قلب هایشان حق داد، این منطقه به دلیل وسعت زیاد و نداشتن چشمه یا چاه آب در گذشته محل عبور کاروان‌ها نبوده است.
چگونه از آن می توان به سلامت عبور کرد: این منطقه با کسی شوخی ندارد و فقط باید با بلدان آن که محدود هم هستند و گروهی مجهز و با تجربه به این سفر بروند که در غیر این صورت چنانچه خودسرانه تصمیم به رفتن به چنین جائی بگیرید برگشتی از این سفر نخواهند داشت.
سفر به ریگ جن انارک: شروع از کلاته باباخالد به سمت مرکز ریگ جن و خروج از مابین جندق و کلاته چوپانان جاده انارک طبس، حدود 320 کیلومتر در دل کویری وحشی به نام ریگ جن که هیچ موجود زنده ای در آن نمی بینید. بهترین و تنها فصل برای سفر به ریگ جن ماه بهمن می باشد و توجه داشته باشید حتی در بهمن در بعضی از نقاط گرمای هوا تا 45 درجه سانتیگراد بالای صفر در ظهر و در شب هم به شدت سرما طاقت فرسا خواهد بود تا 15- درجه (زیر صفر).
شرح مسیر حرکت: از پمپ بنزین انارک به سمت جندق، از جاده قدیم راه را ادامه می دهیم بعد از گردنه زنجیرگاه دست چپ فرعی خاکی را ادامه تا ده نیمه متروکه عشین که بسیار زیباست و تمام آن از سنگ است و بسیار قدیمی است را رد کرده بعد از آنجا به کلاته یا ده بابا خالد می رسیم که آنجا هم زیباست و قلعه قدیمی از گل دارد که جالب است اینجا دیگر به غیر از مزرعه دکتر جعفری آخرین آبادی و نشانه انسان است و آب نیمه شیرین قابل آشامیدن دارد. از این به بعد سفر اصلی به ریگ جن آغاز می شود و ادامه راه را به طرف شمال شرق در بستر رودخانه ای خشک شده که از شرق باباخالد می گذرد پیش می گیریم.
وصف این حدود 320 کیلومتر کویر نوردی که در پیش داریم یعنی منطقه ریگ جن به هفت رشته جبال کوه شنی که بعضی از انها تا 300 متر ارتفاع و حدود 30 کیلومتر طول دارند و مابین این ارتفاعات دشتی کفی و صاف با خاکی لورگ و بسیار پوک و در زیر گل که این چند دشت هم هر کدام حدود 20 کیلومتر و بعضی هم بیشتر طول دارند که در مجموع اصطلاحاً به هر رشته کوه شنی و دشت آن یک کوچه گفته می شود و شما باید هفت کوچه را رد کنید تا از این منطقه زیبا و در عین حال خطرناک خارج شوید. شما اگر خیلی وارد و گروهتان مجهز باشد هر یک روز دو کوچه را رد خواهید کرد یعنی در بهترین شرایط 3.5 روز راه خواهید داشت. در طی مسیر در رشته کوه های شنی به دلیل وزش بادهای شدید، دائم تپه ها جابجا می شوند و به همین خاطر هم به آنها ریگ جن می گویند.
شب كویر هم كه خیال انگیز و توصیف نشدنی است چنــانكه در هیچ جای دیگری نمی توان شب های سرمه ای و پرستاره را این چنین تجربه كرد. شب كه بر كویر چتر می گسترد می خواهی دستت را به هوای چیدن ستاره ها بالاببری. اینجا آسمان و زمین بهم نزدیك ترینند. هر چه روزها آسمان و خورشید پرفروغش به نامهربانی بر زمین سوخته و تفتیده كویر گرما و آتش می پاشند شب ها اما به جبران آن، گویی با مهربانی تمام فاصله ها را از میان برمی دارند و آسمان ستاره های زیبایش را به سخاوت تمام به زمین می بخشد.


مشاهده کوچکترین گربه‌سان جهان در "ریگ جن"
گربه شنی کوچکترین عضو خانواده گربه‌سانان است که با جثه‌ای کوچک اقداماتی خارق‌العاده انجام می‌دهد و هر انسانی را مبهوت فعالیت‌های خود می‌کند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه اصفهان، این گربه‌سان کوچک از کمیاب‌ترین گونه‌های حیات وحش ایران و جهان محسوب می‌شود و تنها گربه‌ای است که در بیابان‌های واقعی یافت می‌شود و سازگاری عجیبی با تغییر دمای مناطق ماسه‌ای و شنی دارد. گربه شنی به علت تراکم جمعیتی پایینی که دارد اصولا به عنوان گونه‌ کمیاب معرفی می‌شود و همیشه در منطقه خطر قرار می‌گیرد. طبق بررسی‌های سال 2008 اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این گونه در لیست قرمز قرار گرفته است.
برای پیدا کردن گربه شنی شاید روزها زمان لازم باشد چراکه به هیچ وجه رد پایش بر روی شن و ماسه باقی نمی‌ماند و پس از دیدن نورهای مصنوعی سریعا چشمان خود را می‌بندد. این گونه دارای شنوایی قویی است چنان که اصوات ماورای صوت را هم می‌شنود و حرکت جانوران را علاوه بر روی زمین در زیر زمین نیز رصد می‌کند.
گربه شنی دارای جثه‌ای کوچک است، اما شکارهایی که انجام می‌دهد هر بیننده‌ای را متحیر می‌کند. این گربه‌سان بین یک و نیم تا سه کیلوگرم وزن دارد، اما گاهی گزارش شده که گوسفند، بز و حتی گوساله بوفالو را هم شکار می‌کند و در شکار پرندگان نیز عملکردی بی‌نظیر دارد.
حسین اکبری، رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان نایین، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنای منطقه اصفهان خاطرنشان کرد: به استناد بررسی‌های علمی سال‌های اخیر، مجموعه پهناور "ریگ جن" غنی‌ترین زیستگاه گربه شنی در کشور و یکی از مهمترین زیستگاه‌های این گونه کمیاب و شاخص در جهان می‌باشد به طوری که بیشترین مشاهدات و مستندات این گونه در زیستگاه‌های ایران در سال‌های اخیر از این منطقه به دست آمده است.
وی ادامه داد: گربه شنی با نام علمی (felis margarita) کوچکترین عضو از خانواده گربه سانان ایران و یکی از کمیاب‌ترین گونه‌های حیات وحش کشور است که مختص زیستگاه‌های ماسه‌ای و بیابانی اطراف کویر مرکزی و نواحی شرق و جنوب شرق ایران است.
رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان نایین با بیان اینکه این جانور نادر و شاخص یکی از شاهکارهای سازگاری با شرایط سخت محیط های بیابانی است، افزود: دمای هوا در عرصه‌های ماسه‌ای و شنی بیابان‌ها بسیار متغیر بوده و در برخی نواحی در اوج تابستان به 60 درجه بالای صفر رسیده و در زمستان هم ممکن است تا 25 درجه زیر صفر برسد و یخبندان شدید ایجاد شود.
وی گفت: یکی از ویژگی‌های حیاتی این گونه زیبا و جذاب، وجود موهای فشرده سیاه یا قهوه‌ای رنگ در کف دست و پاهای حیوان است تا به عنوان یک عایق، تحمل دمای سوزان ماسه‌ها را در گرمای تابستان به راحتی میسر سازد و هم‌چنین با ایجاد سطح بیشتر، مانع از فرو رفتن دست و پا و پنجه‌ها در ماسه‌ها و سهولت حرکت و جابه‌جایی شود.
رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان نایین افزود: گوش‌های این حیوان هم دارای موهای بلند و فشرده‌ای بوده تا از یک سو از وارد شدن ماسه‌ها و گرد و خاک به داخل گوش جلوگیری شود و از سوی دیگر به شنوایی و تشخیص جهات صدا کمک کند.
اکبری به ویژ‌گی منحصر به فرد این گربه اشاره کرد و ادامه داد: گربه شنی در هنگام برخورد با نورهای غیر طبیعی از جمله نور خودرو معمولا به سرعت چشمانش را بسته تا مانع انعکاس نور توسط چشم‌ها و درنتیجه دیده نشدن و شناسایی آن توسط انسان شده و آن را از خطرات احتمالی صیانت کند.
وی با بیان اینکه این گونه شب فعال بوده و معمولا از اوایل غروب تا طلوع آفتاب به شکار رفته و در طول روز در لانه و مخفیگاه‌های خود استراحت می‌کند، ادامه داد: تغذیه این گربه معمولا از جوندگانی مانند موش‌ها، دوپاها و خزندگان است و با وجود جثه کوچک قادر به شکار پرندگانی مانند باقرقره، چکاوک‌ها و هوبره است.
رییس اداره محیط زیست شهرستان نایین تاکید کرد: گربه شنی بی‌تردید یک ذخیره و سرمایه بسیار ارزشمند اکولوژیکی در طبیعت، گنجینه گردشگری گرانبها و یک بستر مهم پژوهشی و آموزشی به شمار می‌رود.
اکبری از برنامه‌ریزی و آغاز مطالعات مقدماتی برای اجرای پروژه بررسی الگوهای پراکنش و تراکم جمعیتی گربه شنی با استفاده از فناوری دوربین‌های خودکار (camera trap) در مجموعه زیستگاهی عظیم و منحصر بفرد "ریگ جن" خبر داد و گفت: این پروژه با مشارکت و همکاری حفاظت محیط زیست استان اصفهان، مراکز دانشگاهی، انجمن‌های تخصصی مردم نهاد و کارشناسان بین‌المللی در سال 1393 اجرا خواهد شد.
وی در خصوص چگونگی اجرای پروژه اظهار کرد: پروژه بررسی الگوی پراکنش و تراکم گربه شنی در سه مرحله شامل مطالعات مقدماتی و مکان‌یابی مناسب برای دوربین گذاری، نصب اصولی دوربین‌ها در مکان‌های تعیین شده، جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها و تهیه بانک اطلاعاتی و برنامه‌های مدیریتی مربوطه انجام می‌شود و هم‌چنین تهیه عکس‌های حرفه‌ای نیز بخش دیگری از اهداف این پروژه است.
رییس اداره محیط زیست شهرستان نایین افزود: به کارگیری فناوری دوربین‌های تله‌ای در مطالعات بوم شناسی اکنون روشی موثر و کارآمد در جهان برای مطالعات حیات وحش به‌ ویژه گونه‌های کمیاب و نادر محسوب شده و اطلاعات ارزشمندی از جمله الگوهای پراکنش زمانی و مکانی، تراکم جمعیت، ثبت و مستند سازی حضور گونه هدف، برخی الگوهای رفتاری و مسیرهای جابه‌جایی در اختیار محققان قرار داده و این اطلاعات در اتخاذ برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی گونه‌های جانوری و زیستگاه‌ها بسیار با ارزش و موثر است.
اکبری از برنامه‌های مدیریتی و تحقیقاتی دیگر در عرصه‌های حفاظت شده استان در خصوص گربه شنی خبر داد و افزود: تحقیقاتی توسط متخصصان دانشگاهی برای تهیه بانک اطلاعاتی و حفاظت شایسته و موثر از این گونه در عمق زیستگاه‌های شهرستان نایین، عرصه‌های کویر مرکزی از جمله زیستگاه‌های عظیم ریگ جن، پناهگاه حیات وحش عباس آباد، منطقه شکار ممنوع کوه بزرگی انارک، مجموعه هیزم چاه و منطقه دق سرخ انارک انجام شده است.
وی اضافه کرد: این تحقیقات دستاوردهای موثری در مستند سازی، شناسایی نواحی پراکنش، درمان، احیا و بازگشت به طبیعت نمونه‌های مصدوم، ترویج و آموزش جوامع محلی و جلب مشارکت عمومی در حفاظت، شناخت، مقابله و رفع تهدیدها از جمله شکار غیر مجاز و تخریب زیستگاه‌ها داشته است.
(کد خبرنگار: 13023 خبرگزاری ایسنا/  سرویس: استان ها - اصفهان/ کد خبر: 92110100606/ سه‌شنبه ۱ بهمن ۱۳۹۲ - ۱۴:۲۴)

مقالات دیگر...